محرم؛ فراتر از یک مناسبت تقویمی
محرم در ایران صرفاً یک مناسبت در تقویم نیست؛ این ماه یکی از مهم‌ترین جلوه‌های فرهنگ دینی و اجتماعی جامعه به شمار می‌رود. سنت اطعام و نذری دادن سال‌هاست به عنوان نمادی از همبستگی اجتماعی و ارادت مردم به امام حسین(ع) شناخته می‌شود. در چنین فضایی انتظار می‌رود دستگاه‌های خدمات‌رسان نه‌تنها مانعی در برابر این سنت‌ها ایجاد نکنند، بلکه با درک شرایط اجتماعی، رفتار و پیام‌رسانی خود را متناسب با این ایام تنظیم کنند.
پیامکی که حاشیه‌ساز شد
با این حال، پیامک شرکت گاز استان قم در عمل چنین برداشتی را ایجاد کرده است که گویی مردم برای پخت غذای نذری باید نگران افزایش هزینه گاز باشند. حتی در متن پیام به گونه‌ای هشدار داده شده که استفاده از گاز طبیعی برای پخت نذری می‌تواند مشترکان را وارد پله‌های بالاتر مصرف کند؛ موضوعی که از نگاه بسیاری از مردم نوعی بی‌توجهی به فضای فرهنگی و مذهبی جامعه تلقی می‌شود.
ضرورت اطلاع‌رسانی یا بی‌سلیقگی ارتباطی؟
پرسش اصلی اینجاست: آیا ارسال چنین پیامی در آستانه محرم ضرورتی داشت؟ مردم به خوبی می‌دانند که افزایش مصرف انرژی در هر زمانی از سال می‌تواند به افزایش هزینه‌ها منجر شود. بنابراین یادآوری این موضوع درست در زمانی که جامعه در حال آماده شدن برای نذری و اطعام عزاداران است، بیش از آنکه یک اطلاع‌رسانی ضروری باشد، نوعی بی‌سلیقگی در مدیریت ارتباط با افکار عمومی به نظر می‌رسد.
وقتی محاسبات اقتصادی بر سنت‌های اجتماعی غلبه می‌کند
مسئله دیگر، نگاه حاکم بر چنین تصمیماتی است. اگر قرار باشد همه موضوعات صرفاً با محاسبات اقتصادی و میزان مصرف سنجیده شود، طبیعی است که مفاهیمی مانند نذری، موکب، احسان و اطعام جایگاهی در این محاسبات نداشته باشند. اما در جامعه‌ای که بر پایه ارزش‌های دینی و فرهنگی شکل گرفته، انتظار می‌رود دستگاه‌های اجرایی نسبت به این سنت‌ها نگاه همراهانه و حمایتی داشته باشند، نه اینکه ناخواسته این تصور را ایجاد کنند که چنین رفتارهایی هزینه‌زا و مسئله‌ساز است. مدیریت فقط صدور پیامک نیست حتی اگر شرکت گاز استان قم امکان ارائه تخفیف یا حمایت ویژه از نذری‌ها را ندارد، دست‌کم انتظار می‌رود در نحوه اطلاع‌رسانی و زمان‌بندی پیام‌ها دقت بیشتری صورت گیرد. مدیریت تنها صدور دستورالعمل و ارسال پیامک نیست؛ مدیریت یعنی درک زمان، مکان و احساسات جامعه.
مطالبه افکار عمومی از شرکت گاز
اکنون این مطالبه از مسئولان شرکت گاز استان قم و وزارت مربوطه مطرح است که درباره چرایی ارسال این پیام در چنین زمانی توضیح دهند و روشن کنند آیا برای همراهی با سنت‌های مردمی در ایام محرم و صفر برنامه‌ای در نظر گرفته شده است یا خیر. محرم زمانی است که فرهنگ احسان و همدلی در جامعه به اوج می‌رسد. دستگاه‌های خدماتی نیز می‌توانند با تصمیمات هوشمندانه و پیام‌های سنجیده در کنار مردم باشند؛ نه آنکه ناخواسته این تصور را ایجاد کنند که سنت‌های ریشه‌دار مذهبی با محدودیت‌ها و هشدارهای اداری مواجه شده‌اند.
در تازه‌ترین اقدام عجیب مدیریت انرژی کشور، اداره گاز قم با ارسال یک پیامک سراسری به هیئت‌های عزاداری، به صراحت اعلام کرده است که استفاده از گاز طبیعی برای پخت نذری امام حسین(ع) نه تنها مشمول تعرفه معمول نمی‌شود، بلکه با پرداخت جرائم سنگین روبرو خواهند شد.
به گزارش منابع مطلع، در این پیامک به هیئت‌ها توصیه شده به‌جای گاز شهری از کپسول گاز مایع استفاده کنند؛ حال آنکه بازار این کپسول‌ها با کمبود شدید مواجه است و قیمت هر کپسول به چندین برابر گاز طبیعی رسیده و تأمین آن برای هزاران هیئت در سراسر کشور عملاً غیرممکن است.
این تهدید در حالی اعلام می‌شود که آمارها نشان می‌دهد مشترکین پرمصرف در شمال کشور و تهران با مصرف سرسام‌آور گاز برای گرمایش فضای باز و استخرهای شخصی، سهم قابل توجهی از ناترازی گاز را ایجاد می‌کنند، اما انگار تنها شعله‌هایی که برای عزاداری حسینی روشن می‌شوند، دغدغه مدیران بی تدبیر شده است.
در واکنش به این تصمیم، موجی از اعتراضات در شبکه‌های اجتماعی و میان هیئت‌های مذهبی شکل گرفته است. عزاداران با انتشار این پیامک، از قوه قضائیه خواسته‌اند تا ضمن بررسی این تناقض آشکار، مدیرانی را که حتی به شعائر مذهبی نیز رحم نکرده‌اند، شناسایی و پاسخگوی افکار عمومی کند. یکی از هیئتی‌های قدیمی دراین‌باره به خبرنگار ما گفت: «مردم مبعوث شده در خیابان‌ها نیز قلبشان از این پیامک به درد آمده؛ کجا بود این دقت در مصرف وقتی گاز ویلاهای شمال تهران حساب و کتاب نداشت؟»
مردم می‌گویند: «اگر مشکل کمبود گاز است، چرا سراغ هیئت‌ها می‌آیند، نه سراغ ویلاهای شمال تهران؟!» و تأکید دارند که این رفتار، نه تنها کمکی به مدیریت مصرف نمی‌کند، بلکه دل عزاداران حسینی را آزرده و اعتمادشان را نسبت به مدیران کشور خدشه‌دار کرده است.
گفتنی است پیشتر نیز کارشناسان انرژی بارها نسبت به بی توجهی به مصرف‌کنندگان عمده هشدار داده بودند، اما این اولین بار است که یک نهاد دولتی به‌طور مستقیم، عزاداری حسینی را هدف تهدید تعرفه‌ای قرار می‌دهد.
امینی قمی